على زمانى قمشه اى
240
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
ساير رشتههاى دانش بيرونى 1 . كانىشناسى ، نوآورى بيرونى و مزيت تأليف او ، « الجماهر فى الجواهر » مقامى استثنايى در ادبيات كانىشناختى دوره اسلامى دارد ، كه ما در اينجا چون از بحث بيرون است به آنها نمىپردازيم . 2 . فلسفه ، آراء فلسفى بيرونى را در كتابها و تأليفات او همچون « الشامل فى الموجودات المحسوسة و المعقولة فى التوسط بين ارسطوطاليس و جالينوس فى المحرك الأوّل ، رياضة الفكر و العقل ، مقالة البحث عن الآثار العلوية ، مقالة فى صفات اسباب السخونات الموجودة فى العالم و اختلاف فصول السنة و . . . بايد جستجو نمود . 3 . طب و داروشناسى : بيرونى به گفته خود از نوجوانى به شناخت موادّ دارويى و شناخت آنها بسيار شايق بوده و در طول زندگى ، شخصا و يا به يارى برخى از دوستان فاضل خود ، مطالبى دربارهء آنها از منابع قديم و همروزگار خود گرد مىآورد ، ولى ظاهرا فرصت نيافت كه مطالب گردآمده را به شيوه عالمانه خود تأليف كند ، تا اينكه در اواخر عمر كه سنش بيش از هشتاد گذشت به كمك دوست دانشمند خود ابو حامد احمد بن محمد نهشى كه پزشكى را نزد استادان مبرز آموخته بود و هم در آثار پيشينيان و متأخران فحص كرده بود و پيشنويس تأليفى به نام « الصّيدنة » يا « الصيدلة » ( - داروشناسى ، داروسازى ) را فراهم آورد . از بزرگترين ويژگى كتاب مزبور فراوانى نامهاى مترادف مواد دارويى بهويژه نامهاى ايرانى آنهاست . تجربهگرايى و حقيقتجويى ديدگاه بيرونى دربارهء پژوهشهاى علمى موجب شد كه وى از پيشگامان پژوهشهاى محض در جهان اسلام باشد ، تحقيقات وى دربارهء احكام نجوم ( كه